Rezerwat Czeszewski Las

Czeszewski Las to rozległy rezerwat przyrody w dolinie Warty, który rozciąga się na ponad 530 hektarach między Miłosławiem a Żerkowem. To miejsce wyjątkowe w skali nie tylko Wielkopolski, ale prawdopodobnie całej Europy – chroni jeden z największych i najlepiej zachowanych kompleksów lasów łęgowych na kontynencie. Nie każdy wie, że historia ochrony przyrody w tym miejscu sięga 1907 roku, co czyni go najstarszym rezerwatem w regionie.

Spacer tutejszymi ścieżkami to podróż przez naturalny las, jakiego w Wielkopolsce już niewiele. Potężne dęby, niektóre liczące sobie ponad 160 lat, osiągają wysokość 35 metrów i obwody pni sięgające 4 metrów. Wśród nich rosną jesiony, wiązy, topole, lipy i olchy – wszystko w naturalnym układzie, bez ingerencji człowieka.

Wielkopolska Białowieża nad Wartą

Czeszewski Las bywa nazywany Małą Białowieżą, i to nie bez powodu. Flora naczyniowa liczy tu ponad 600 gatunków roślin. Ale prawdziwą dumą rezerwatu są chrząszcze – występuje tu tak bogata populacja rzadkich gatunków, że obiekt plasuje się w pierwszej dziesiątce najzasobniejszych miejsc tego typu w całej Polsce.

Można tu spotkać kozioroga dębosza, pachnicy dębowej czy ciołka matowego – gatunki zagrożone wyginięciem, które znalazły tu idealne warunki do życia. Przyrodników zachwyca też populacja dzięcioła średniego – jego zagęszczenie w widłach Warty i Lutyni należy do najwyższych w Europie.

W 1899 roku przez te tereny przechodził Henryk Sienkiewicz. Pisarz był tak zachwycony miejscowymi dębami, że wydarzenie to upamiętnia dziś tablica umieszczona na kamieniu przy przeprawie promowej: „Tutaj Henryk Sienkiewicz podziwiał dęby pamiętające czasy bitwy pod Grunwaldem”.

Lasy łęgowe i system starorzeczy

Serce rezerwatu stanowią lasy łęgowe – zbiorowiska leśne rosnące na terenach okresowo zalewanych przez rzekę. To siedlisko niezwykle rzadkie i zagrożone w skali Europy. Czeszewski Las chroni łęgi wierzbowe, łęgi wiązowo-jesionowe oraz fragmenty grądu środkowoeuropejskiego.

Charakterystyczną cechą tego miejsca są liczne starorzecza – dawne koryta Warty, które dziś tworzą system rozlewisk i mokradeł. Leśnicy z Nadleśnictwa Jarocin prowadzą tu aktywną ochronę warunków wodnych, wykorzystując system zastawek doprowadzających wodę z rzeki Lutyni. Dzięki temu lasy łęgowe, mimo budowy zbiornika w Jeziorsku, który zmienił naturalny rytm wylewów Warty, nadal funkcjonują w niemal naturalnych warunkach.

Historia ochrony – od 0,7 ha do ponad 530 ha

Pierwsze próby ochrony tego terenu podjęto już w 1907 roku, kiedy z inicjatywy F. Pfuhla utworzono maleńki, liczący zaledwie 0,75 ha rezerwat. Niestety został on wycięty przez polskich leśników w 1925 roku. Kolejne próby ochrony w latach 30. również zakończyły się niepowodzeniem – wyznaczone drzewostany wycięto podczas II wojny światowej.

Dopiero lata 50. XX wieku przyniosły trwałe rezultaty. Powstały wtedy dwa rezerwaty: „Czeszewo” o powierzchni 27,6 ha i „Lutynia” zajmująca 45,6 ha. W 2004 roku połączono je, tworząc rezerwat „Czeszewski Las” o powierzchni 223 ha. Kolejne powiększenie nastąpiło w czerwcu 2021 roku, kiedy obszar chroniony rozszerzono do ponad 530 hektarów, obejmując całość międzyrzecza Warty i Lutyni.

Co zobaczysz w rezerwacie

Rezerwat chroni przede wszystkim naturalne ekosystemy leśne i wodne. Na terenie objętym ochroną rośnie 77 drzew uznanych za pomniki przyrody – to głównie potężne dęby, które robią wrażenie nawet na osobach niezwiązanych z przyrodnictwem.

Spacerując tutejszymi ścieżkami można zaobserwować charakterystyczne dla lasów łęgowych gatunki roślin. Wiosną dno lasu pokrywa się dywanem kwiatów – rośliny zielne korzystają z krótkiego okresu przed rozwojem liści na drzewach. Latem dominuje zieleń w dziesiątkach odcieni, a jesienią las eksploduje kolorami.

System starorzeczy i rozlewisk przyciąga liczne gatunki ptaków wodno-błotnych. To także raj dla fotografów przyrody – stare, powalone pnie porośnięte mchem, meandrujące strumienie, mgły unoszące się nad wodą o poranku tworzą scenerie godne najlepszych albumów przyrodniczych.

Dla kogo to miejsce

Rezerwat to propozycja przede wszystkim dla miłośników przyrody i spokojnych spacerów. Nie znajdziemy tu infrastruktury turystycznej w postaci restauracji czy punktów widokowych z widokowymi platformami. To miejsce dla tych, którzy chcą obcować z niemal dziką przyrodą.

Rodziny z dziećmi zainteresowanymi przyrodą mogą skorzystać z oferty Ośrodka Edukacji Przyrodniczej w Czeszewie, gdzie leśniczy prowadzą prelekcje na temat lasu, jego mieszkańców i unikatowych gatunków zamieszkujących tę część Wielkopolski.

Fotografowie przyrody znajdą tu niezliczone możliwości – od makrofotografii owadów i grzybów, przez portrety starych drzew, po krajobrazy mokradeł i starorzeczy. Warto przyjechać o różnych porach roku, bo rezerwat zmienia swoje oblicze z sezonu na sezon.

Lasy łęgowe są jednymi z najbardziej zagrożonych ekosystemów w Europie. W Czeszewskim Lesie przetrwały dzięki konsekwentnej ochronie i aktywnym działaniom leśników, którzy od lat dbają o odpowiedni poziom wód gruntowych.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć i zwiedzać

Rezerwat położony jest na terenie Żerkowsko-Czeszewskiego Parku Krajobrazowego, w gminach Miłosław (powiat wrzesiński) i Żerków (powiat jarociński). Znajduje się na lewym brzegu Warty, na wysokości przeprawy promowej w Czeszewie.

Dojazd samochodem możliwy jest drogami od strony południowej – z Żerkowa przez Gąsiorów lub Lgów. Z Czeszewa można dostać się promem przez Wartę, ale wymaga to wcześniejszej zgody Nadleśnictwa Jarocin. Warto wcześniej skontaktować się z nadleśnictwem, szczególnie jeśli planuje się zorganizowaną wizytę grupową.

Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny, dostępny przez cały rok. Należy jednak pamiętać o zasadach obowiązujących na terenie rezerwatu – poruszamy się wyznaczonymi ścieżkami, nie zrywamy roślin, nie płoszymy zwierząt. To obszar objęty ścisłą ochroną przyrody.

Na zwiedzanie warto przeznaczyć co najmniej 2-3 godziny. Dla bardziej zainteresowanych, którzy chcą spokojnie obserwować przyrodę, fotografować czy po prostu odpocząć w ciszy lasu, można zaplanować pół dnia. Teren jest płaski, ścieżki prowadzą przez las, miejscami mogą być błotniste, szczególnie po deszczach i wiosną podczas roztopów.

Najlepszy okres na wizytę zależy od oczekiwań. Wiosna to czas kwitnienia roślin zielnych i największej aktywności ptaków. Lato oferuje pełnię zieleni i możliwość obserwacji owadów. Jesień zachwyca kolorami, a zima pozwala dostrzec strukturę lasu i tropy zwierząt na śniegu.

Osoby zainteresowane głębszym poznaniem rezerwatu mogą skontaktować się z Nadleśnictwem Jarocin lub Ośrodkiem Edukacji Przyrodniczej w Czeszewie, gdzie organizowane są spotkania edukacyjne i wycieczki z przewodnikiem. Kontakt i aktualne informacje dostępne są na stronie internetowej nadleśnictwa.