Pomnik Kościuszki Witkowo

W sercu Witkowa, niewielkiego miasta w powiecie gnieźnieńskim, stoi nietypowy pomnik upamiętniający bohaterów walczących o wolność Polski. Monument w Parku Kościuszki to nie klasyczna figura na postumencie, lecz strzelist słup z betonowych elementów tworzących w przekroju kształt krzyża. Wśród wielu postaci i wydarzeń historycznych upamiętnionych na tym pomniku znajduje się również Tadeusz Kościuszko – naczelnik powstania z 1794 roku.

To miejsce łączy w sobie pamięć o różnych okresach walki o niepodległość, od insurekcji kościuszkowskiej po powstanie wielkopolskie 1918-1919.

Historia pomnika w Parku Kościuszki w Witkowie

Pomnik został odsłonięty 13 października 1968 roku, w czasie obchodów 600-lecia Witkowa. Jego forma architektoniczna wyróżnia się na tle tradycyjnych monumentów – zamiast figuralnej rzeźby twórcy zdecydowali się na modernistyczną konstrukcję. Betonowe elementy, obecnie otynkowane, układają się w pionową bryłę, która z przekroju przypomina krzyż. To symboliczne nawiązanie do chrześcijańskich korzeni polskiej walki o wolność.

Na wysokości około dwóch metrów umieszczono metalowe płaskorzeźby oraz tablice z napisami. Pierwotnie monument upamiętniał szeroki krąg bohaterów: Tadeusza Kościuszkę, witkowian uczestniczących w walkach o wolność Ojczyzny, powstańców wielkopolskich, żołnierzy kampanii wrześniowej 1939 roku, więźniów obozów koncentracyjnych, żołnierzy polskich i radzieckich, partyzantów oraz – zgodnie z duchem epoki – poległych za umacnianie władzy ludowej.

W 1993 roku, po odrestaurowaniu, pomnikzyskał nową dedykację. 11 listopada, w 85. rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę, odsłonięto go ponownie jako pomnik powstańców wielkopolskich i poległych w obronie Ojczyzny. W 2005 roku umieszczono na nim nowe tablice, a w 2009 roku odnowiono otoczenie.

Od strony północnej znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca krzyż powstańczy oraz głowy dwóch powstańców – symbol walki mieszkańców Wielkopolski o przyłączenie do odrodzonej Polski.

Tadeusz Kościuszko i Witkowo – dlaczego to połączenie?

Może dziwić obecność Kościuszki na pomniku w Witkowie, skoro naczelnik insurekcji 1794 roku nie miał bezpośredniego związku z tym miastem. Wyjaśnienie jest proste: pomnik ma charakter zbiorczy, upamiętniający całą tradycję polskiej walki o niepodległość. Kościuszko symbolizuje początek tej drogi – pierwszy wielki zryw niepodległościowy pod koniec XVIII wieku.

Witkowscy powstańcy wielkopolscy w latach 1918-1919 kontynuowali dzieło rozpoczęte przez Kościuszkę ponad sto lat wcześniej. 29 grudnia 1918 roku w Witkowie doszło do kapitulacji kompanii Grenzschutzu, co oznaczało wyzwolenie miasta. To wydarzenie upamiętniono również metalową tablicą na budynku Banku Spółdzielczego przy Starym Rynku 14, odsłoniętą 11 listopada 1988 roku.

Co zobaczysz przy pomniku

Sama konstrukcja monumentu robi wrażenie swoją wysokością i geometryczną formą. Betonowe elementy układają się w dynamiczną, pionową kompozycję sięgającą kilku metrów. Otynkowana powierzchnia nadaje całości surowy, monumentalny charakter.

Metalowe płaskorzeźby i tablice zawierają napisy dedykowane różnym grupom bohaterów. Szczególnie wyróżnia się płaskorzeźba z krzyżem powstańczym i profilami dwóch powstańców od strony północnej. Ten element bezpośrednio nawiązuje do powstania wielkopolskiego i walk o Witkowo.

Monument stoi w Parku Kościuszki, który sam w sobie jest ciekawym miejscem. To dawny nowy rynek miasta, przekształcony w zieleń miejską. W 1930 roku z inicjatywy członków Kurkowego Bractwa Strzeleckiego wybudowano tu strzelnicę. Park zachował swój układ i stanowi przyjemne miejsce na spacer.

Dla kogo to miejsce?

Pomnik w Parku Kościuszki zainteresuje przede wszystkim miłośników historii, zwłaszcza tych fascynujących się powstaniem wielkopolskim i jego lokalnym wymiarem. To dobry punkt do poznania historii Witkowa i jego mieszkańców walczących o niepodległość.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę przy pomniku ze spacerem po parku. Dla najmłodszych będzie to okazja do nauki historii w terenie, choć sama forma pomnika może wydawać się mniej przystępna niż klasyczne figury.

Osoby podróżujące po Wielkopolsce i odwiedzające okoliczne miejsca, takie jak Gniezno czy Września, mogą wstąpić do Witkowa na krótki postój. Monument nie wymaga długiego zwiedzania – wystarczy 15-20 minut, by obejrzeć pomnik i przeczytać tablice.

W głębi cmentarza parafialnego w Witkowie spoczywa w grobie rodzinnym Franciszek Świerkowski (1870-1939), rozstrzelany przez hitlerowców za udział w powstaniu wielkopolskim.

Witkowo – coś więcej niż pomnik

Skoro już jesteś w Witkowie, warto zajrzeć do kilku innych miejsc. Niedaleko parku znajduje się kościół św. Mikołaja – zabytkowa świątynia będąca dominantą miasta. Przy Starym Rynku 14 można zobaczyć budynek Banku Spółdzielczego z tablicą upamiętniającą kapitulację Grenzschutzu w grudniu 1918 roku.

Stary Rynek zachował historyczny układ i kilka ciekawych budynków, w tym okazały gmach banku z ponad stuletnią tradycją. Witkowo, mimo niewielkich rozmiarów, ma bogatą historię sięgającą średniowiecza.

Informacje praktyczne – dojazd, parking, czas zwiedzania

Dojazd: Witkowo leży przy drodze krajowej nr 15 łączącej Gniezno z Wrześnią. Z Gniezna to około 15 km, z Poznania około 50 km. Park Kościuszki znajduje się w centrum miasta, w pobliżu Starego Rynku. Pomnik jest dobrze widoczny od strony ulicy gen. Tadeusza Kościuszki.

Parking: Można zaparkować przy ulicach otaczających park lub na Starym Rynku. W mieście nie ma problemów z parkowaniem.

Czas zwiedzania: 15-30 minut wystarczy, by obejrzeć pomnik, przeczytać tablice i przejść się po parku. Jeśli planujesz zobaczyć również kościół i Stary Rynek, zarezerwuj godzinę.

Dostępność: Pomnik jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę. Park jest ogólnodostępny, bez opłat za wstęp i bez godzin otwarcia.

Dla kogo: Dla wszystkich zainteresowanych historią Wielkopolski, uczestników rajdów rowerowych, osób podróżujących trasą Gniezno-Września.

W okolicy: Gniezno (15 km) z katedrą i Muzeum Początków Państwa Polskiego, Września (20 km) z pomnikiem obrońców, Kórnik (40 km) z zamkiem i arboretum.